در ایران از کهن ترین زمان، در هر ماه جشنی که نام آن ماه را داشت، برگزار می شد. ازاین    جشن های دوازده گانه جشن تیرگان با نام تیرماه سیزه شو ( شب سیزده تـیرماه) هنوز در مازندران برگزار می شود. ولی برگزاری جشن های دیگری چون فروردین گان، اردیبهشت گان و.. به دست فراموشی سپرده شده است.

انتخاب روزهای جشن بدین شیوه بود که چون در تـقویم کهن هر یک از سی روز ماه را نامی است که نام دوازده ماه نیز در شمار آن سی نام است، جشن هر ماه در روزی بود که نامش با نام ماه یکی بود. و نام ها متعـلق به سی فرشتهً نگاهبان  روزها و ماه ها است. جشن تیرگان روز سیزدهم ماه تیر ( روز تیر ) است. 

در مازندران، روز سیزدهم تیرماه طبری مصادف با دوازدهم آبان ماه هجری خورشیدی است.  این جشن كه در گذشه در روز سیزدهم تیرماه طبری برگزار می گردید، بنا به عللی به شب سیزدهم موكول گردید. اما ماجرا:

    در ایران باستان وقتی كه بین ایرانیان و تورانیان جنگی در گرفت، تورانیان تا حدود زیادی بر ایرانیان غلبه نموده و آنها را در محاصره در می آورند. در این مدت، ایرانیان كه به فرماندهی منوچهر در پشت كوه های مازندران پناه گرفته بودند، برای رفع گرسنگی ناچار بودند از غذاهای نیم پخته محلی و بومی استفاده بكنند. تا اینكه روزی منوچهر به فرمانده تورانیان؛ افراسیاب پیشنهاد می دهد یكی از تیراندازان ایرانی، تیری را از كمان رها كند و تا هر جا كه این تیر رفت، قلمرو ایرانیان و بقیه در قلمرو تورانیان باشد. افراسیاب از پیشنهاد به ظاهر ساده لوحانه می خندد و آن را می پذیرد. منوچهر از تیراندازان خود می خواهد كه این كار را انجام دهند، و آرش؛ قهرمان ایرانی این پیشنهاد را می پذیرد. وی از پروردگار یاری می طلبد و در رودخانه ای غسل می كند تا تطهیر شود و به بالای قله دماوند می رود تا تیرش را از چله كمان رها سازد. وی می دانست كه پس از رها شدن تیر از چله كمان، چنان ضربه ای به بدنش وارد خواهد شد كه بدن این قهرمان ملی ایران را تكه پاره خواهد كرد و جانش فدای میهن خواهد شد. وقتی كه آرش از ایزد یاری می طلبد، خداوند، امشاسپند اسفند را به یاری او می فرستد و آرش به مدد امشاسپند اسفندارمذ تیر را رها می سازد. تیر به هوا پرتاب می شود و آنقدر می رود تا در شرق ایران در خوانونت یا خوارزم در پای درخت گردویی می افتد و یا به بدنه درخت گردو اصابت می كند و این سرزمین وسیع، قلمرو ایرانیان می گردد و بدین گونه جان آرش، فدای میهن می شود.***

از  مراسمات ویژه این جشن میشود به لال بازی,شکستن گردو,شال اندازی,فال حافظ,جشن و پایکوبی و نواختن سازهای محلی مثل سورنا اشاره کرد. قسمت ویژه ای هم دارد که در تمام اعیاد و جشن های مازندران حضور دائمی دارد.خوراکی های خوشمزه محلی مثل بشتزیک(beshte zik)و پیسه گنده(pisse gende) 

  • وقتی در هر نقطه از کشور عزیزمان با سابقه تمدن و فرهنگ بالا مراسمات و آیین های بومی و محلی داریم ,جای تاسف دارد نسل امروز ما جشن هالووین را خوب به خاطر بیاورد و از پیشینه و تمدن بالای این مرز و بوم غافل بماند.

 ای که دستت می رسد, کاری بکن